Visserstoren (Roerkade)
Rijksmonument.
Helemaal aan het begin van de Roerkade, komend vanaf de Buitenop en net na de Looskade, bolt de kademuur een beetje uit. Hier staat het restant van de Visserstoren. Een deerniswekkend restant weliswaar maar misschien toch net genoeg om je er nog een toren bij te kunnen voorstellen.
De naam verwijst uiteraard naar de vissers en de visserij op de Roer en de Maas. De oude naam van de Sint-Nicolaasstraat, die vanuit de Luifelstraat bijna rechtstreeks naar de Visserstoren liep, is ‘Visscherstraat’. Aan de overkant van de Roer ligt de Vissersmarkt.
De Visserstoren werd waarschijnlijk aan het eind van de 14de eeuw gebouwd, een periode die gekenmerkt wordt door veranderingen in het stadsbeeld. Denk aan de uitbreiding van de stad met de Steeg (aanvankelijk een buiten de stadsmuren gelegen voorstad) en het afgraven van de heuvel aan Buitenop, slechts een steenworp van de Visserstoren. Omstreeks 1279 was de ommuring van de stad waarschijnlijk voltooid.
In hun grote stadsgeschiedenis omschrijven Peter Nissen en Hein Van der Bruggen de Visserstoren als een rondeel, geen echte toren maar een halfrond vooruitspringend deel van de verdedigingswerken. Op de kaart die Jacob van Deventer maakte vóór de grote stadsbrand van 1554 is echter wel degelijk een toren te zien: hoog en breed, met een puntdak, geheel of bijna losstaand van de stadsmuur en juist op het punt waar de Roer een knik maakt om even verderop in de Maas te stromen. Juist vanwege die knik in de Roer was de Visserstoren een markant onderdeel van een overigens indrukwekkend front aan de Roer waarvan ook de Brugpoort, de Kraanpoort en de Rattentoren deel uitmaakten.
De toren die we op de kaart van Van Deventer zien, werd volgens een opgave van het stadsbestuur in 1554 echter verwoest, tijdens de eerste grote stadsbrand. Deze oudere toren zou volgens de historicus J. Linssen meer in de richting van de huizen langs de kade gezocht moeten worden. Dat komt overeen met de situatie op de kaart van Van Deventer, die de toren niet in de kademuur tekende (zoals tegenwoordig het geval is) maar een stukje in de richting van de stad. Na de brand werd de toren dus op een andere plek opnieuw gebouwd, meer in de richting van de Roer. Het is deze nieuwe toren die we zien op de onderstaande foto uit 1953. De toren werd toen min of meer toevallig ontdekt als gevolg van een verzakking op de Roerkade. Uit onderzoek dat destijds werd gedaan bleek dat de toren bijzonder zware en met hardsteen beklede muren had. Een datering werd eveneens gegeven: midden zestiende eeuw.
Zijn er dan nog restanten van de originele Visserstoren? In de jaren 60 zou men bij het graven van sleuven voor nutsvoorzieningen op die oude toren zijn gestoten, maar er werd toen geen aandacht aan besteed. Linssen schreef ook nog over een grote glad gelopen platte Naamse steen, bij de Nicolaasstraat, waarvan hij vermoedde dat die iets met een ingang te maken had.
De nieuwe Visserstoren is al te zien op de kaart die landmeter Jansen na de tweede stadsbrand (1665) maakte. Het is op die tekening nog steeds een indrukwekkend gebouw, wellicht vergelijkbaar met de even verderop staande Rattentoren. Dat beeld geeft ook de stadskaart die in 1819 werd gemaakt, niet lang voordat in 1830 een begin werd gemaakt met de sloop van de verdedigingswerken.
De Visserstoren had niet alleen een rol in de vestingwerken, maar diende net als andere torens ook als gevangenis. Anders dan nu het geval is, stond de toren niet met zijn voeten in de Roer, maar je vraagt je toch af of ze die gevangenen er ook uit hebben gehaald bij hoog water…
De kaart van Van Deventer
Van Deventer tekende waarschijnlijk de originele Visserstoren, die bij de stadsbrand van 1554 werd verwoest. Mogelijk stond deze los van de stadsmuur,
De stadsplattegrond van 1819
Deze plattegrond was de laatste die werd gemaakt voordat in 1830 werd begonnen met de sloop van de vestingwerken.
